Katalysator en roetfilter: functie, symptomen en onderhoud

Wat doet een katalysator?

De katalysator zit in de uitlaat, vlak achter de motor, en bevat een keramisch of metalen rooster met een dun laagje edelmetalen zoals platina, palladium en rhodium. Bij bedrijfstemperatuur zetten die metalen koolmonoxide, onverbrande brandstof en stikstofoxiden om in koolstofdioxide, water en stikstof. Bij benzineauto’s regelt een lambdasonde voor en achter de katalysator de mengselvorming, zodat de omzetting zo goed mogelijk verloopt.

Een katalysator heeft geen onderhoud nodig en gaat bij de meeste auto’s een autoleven lang mee. Wat hem wel kapotmaakt: een motor die hapert en onverbrande brandstof in de uitlaat pompt, olie- of koelvloeistofverbruik dat de laag vergiftigt, en mechanische schade door een harde klap of door zeer veel korte ritten waarbij hij nooit warm wordt.

Wat doet een roetfilter?

Het roetfilter, ook wel DPF bij diesels en GPF of OPF bij benzinemotoren, is een fijnmazig filter dat roetdeeltjes uit het uitlaatgas opvangt. Het filter raakt daardoor langzaam vol. Als de motor op temperatuur is en de uitlaatgassen heet genoeg zijn, verbrandt het roet tot as. Dat heet regeneratie. Bij veel snelweg- en buitenwegritten gebeurt dat vanzelf; de auto merkt het zelf op en regelt het.

Wordt het filter tijdens het rijden niet heet genoeg, dan start het motormanagement een actieve regeneratie door extra brandstof in te spuiten en de uitlaattemperatuur te verhogen. Je merkt dat soms aan een hoger stationair toerental, een andere motorklank, een hoger verbruik of een warme geur na het parkeren. Breek je die regeneratie steeds af door de motor uit te zetten, dan raakt het filter uiteindelijk te vol.

Welke symptomen wijzen op een probleem?

Bij een katalysator die aan het einde is, zie je meestal het motorstoringslampje met een foutcode over de efficiëntie van de katalysator, soms gecombineerd met een rammelend geluid uit de uitlaat als het keramiek is gebroken, verminderde trekkracht en een geur van rotte eieren. Bij de APK kan een te hoge uitstoot dan leiden tot afkeur.

Bij een roetfilter dat vol raakt, gaat eerst het roetfilterlampje branden. Rijd je dan niet, dan volgt vaak het motorstoringslampje en gaat de motor in een noodloop met beperkt vermogen. Andere signalen zijn een stijgend oliepeil doordat brandstof van mislukte regeneraties in de olie komt, een hoger verbruik en een motor die slecht trekt bij lage toerentallen.

Het roetfilterlampje brandt: wat doe je?

Het lampje, meestal een uitlaatsymbool met stipjes, betekent dat het filter een regeneratie nodig heeft die de auto nog niet heeft kunnen afronden. Volg de instructie in het instructieboekje. Bij de meeste auto’s komt die neer op een rit van een twintigtal minuten of langer met een constant, wat hoger toerental, bijvoorbeeld op de snelweg of provinciale weg, zonder tussentijds te stoppen. Bij veel auto’s gaat het lampje dan vanzelf uit.

Blijft het lampje branden, gaat daarnaast het motorstoringslampje aan of valt het vermogen terug, dan is de regeneratie geblokkeerd. Dat kan komen door een te hoge roetlading, een defecte drukverschilsensor of temperatuursensor, een lekkende uitlaat vóór het filter of een onderliggend motorprobleem. Dan is uitlezen nodig; blijven rijden maakt het filter mogelijk onherstelbaar vol.

Reinigen, geforceerd regenereren of vervangen?

Een roetfilter dat te vol is maar nog niet beschadigd, kan een werkplaats meestal geforceerd laten regenereren met diagnoseapparatuur, of laten reinigen. Reinigen gebeurt door het filter uit te bouwen en professioneel schoon te maken of door een reinigingsbehandeling in de auto, afhankelijk van de roet- en aslading. Asresten verbranden niet en hopen zich over de jaren op, waardoor elk filter uiteindelijk een grens bereikt. Vervanging is nodig als het filter gescheurd of gesmolten is of de asbelasting te hoog is.

Belangrijk is dat de oorzaak wordt aangepakt. Een filter reinigen zonder de defecte sensor, het olieverbruik of het rijpatroon aan te pakken, betekent dat het probleem terugkomt. Gebruik bij een auto met roetfilter altijd de voorgeschreven low-SAPS-olie (ACEA C-klasse), omdat gewone olie extra as achterlaat in het filter.

Wat Spiering & Pluym hierin doet

De werkplaats van Spiering & Pluym in Rotterdam en Delfgauw leest bij een roetfilter- of motorstoringslampje eerst de foutcodes en de roetbelasting uit en zoekt de oorzaak voordat we een oplossing voorstellen, van geforceerde regeneratie tot reiniging of vervanging volgens fabrieksvoorschrift. Dat doen we voor alle merken, diesel en benzine. Lees meer bij storing uitlezen en het motorstoringslampje en maak een afspraak als er een lampje brandt.